Aktualności

Nieodpłatna pomoc prawna dla osobów przebywających w domach opieki społecznej

2018-04-27

Stanowisko Departamentu Zawodów Prawniczych i Dostępu do Pomocy Prawnej dotyczące możliwości uzyskania nieodpłatnej pomocy prawnej przez osoby przebywające w domach opieki społecznej na podstawie decyzji administracyjnej.

Przepis art. 4 ust. 1 ustawy ustanawia enumeratywny katalog osób, którym przysługuje nieodpłatna pomoc prawna. W katalogu tym znajduje się m.in. osoba, której w okresie 12 miesięcy poprzedzających zwrócenie się o udzielenie nieodpłatnej pomocy prawnej zostało przyznane świadczenie z pomocy społecznej na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769, z późn. zm.) i wobec której w tym okresie nie wydano decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia (pkt 1). Lege non distinguente regulacja ta dotyczy zarówno świadczeń pieniężnych, jak i niepieniężnych z pomocy społecznej. Jednym ze świadczeń niepieniężnych z pomocy społecznej jest pobyt i usługi w domu pomocy społecznej, które są przyznawane w drodze decyzji administracyjnej (art. 36 pkt 2 lit. o w zw. z art. 106 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej).

Prawo do nieodpłatnej pomocy prawnej ww. osoba wykazuje przez przedłożenie oryginału albo odpisu decyzji o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej lub zaświadczenia o udzieleniu świadczenia, o którym mowa w art. 106 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (por. art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy).

Dokonując stricte literalnej wykładni omawianych regulacji rzeczywiście można dojść do wniosku, że osoba, która przebywa w domu pomocy społecznej na podstawie wydanej decyzji administracyjnej, jest uprawniona do nieodpłatnej pomocy prawnej, jeżeli świadczenie to zostało przyznane w okresie 12 miesięcy poprzedzających zwrócenie się o udzielenie nieodpłatnej pomocy prawnej i wobec niej w tym okresie nie wydano decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia.

Niemniej jednak interpretacja taka nie uwzględnia faktu, iż decyzje o skierowaniu i umieszczeniu w domu pomocy społecznej zasadniczo są wydawane na czas nieoznaczony. Stosownie bowiem do art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Z kolei, w myśl ust. 2 zd. pierwsze tego artykułu decyzję o umieszczeniu w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy prowadzącej dom pomocy społecznej lub starosta powiatu prowadzącego dom pomocy społecznej. Wyjątek w tym zakresie stanowi art. 59 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że decyzję o skierowaniu oraz o umieszczeniu w domu pomocy społecznej osób uzależnionych od alkoholu wydaje się na czas określony nie dłuższy niż 12 miesięcy, z możliwością przedłużenia do 18 miesięcy w uzasadnionych przypadkach.

Przyjmując założenie racjonalności prawodawcy, skoro dopuszcza on sytuację, w której prawo do nieodpłatnej pomocy prawnej przysługuje osobie, której w okresie 12 miesięcy poprzedzających zwrócenie się o udzielenie nieodpłatnej pomocy prawnej przyznano np. jednorazowe świadczenie z pomocy społecznej w drodze decyzji, to tym bardziej prawo to powinno przysługiwać osobie, której przyznano świadczenie z pomocy społecznej na podstawie decyzji administracyjnej wydanej na czas nieoznaczony, nawet jeżeli upłynęło 12 miesięcy od daty jej wydania (pod warunkiem, że nie została uchylona). Decyzja taka nadal bowiem obowiązuje, a ww. osoba, w momencie zwrócenia się o udzielenie nieodpłatnej pomocy prawnej, jest wciąż beneficjentem określonego świadczenia z pomocy społecznej. Stanowisko takie wpisuje się w ratio legis ustawy, którym jest zapewnienie nieodpłatnej pomocy prawnej w szczególności osobom korzystającym z pomocy społecznej. W przypadku osób przebywających w domu pomocy społecznej należy mieć dodatkowo na względzie, że osoby te wymagają całodobowej opieki (szerzej zob. art. 54 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej), a co za tym idzie nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb w zakresie uzyskania profesjonalnej pomocy prawnej.

Powyższe stanowisko należałoby również odpowiednio odnieść do osób legitymujących się decyzją o skierowaniu i umieszczeniu w domu pomocy społecznej, która nie została jeszcze wykonana z powodu niemożności umieszczenia w domu pomocy społecznej z powodu braku wolnych miejsc. Sam ustawodawca zresztą przewiduje taką sytuację w art. 59 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w razie niemożności umieszczenia w domu pomocy społecznej z powodu braku wolnych miejsc, powiadamia się osobę o wpisaniu na listę oczekujących oraz o przewidywanym terminie oczekiwania na umieszczenie w domu pomocy społecznej. W tych przypadkach niewykonanie ww. decyzji jest niezależne od woli tych osób, więc – mając na uwadze choćby zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji RP) – trudno byłoby z ww. względów pozbawiać je prawa do nieodpłatnej pomocy prawnej. Co przy tym istotne, osoby te także nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb w zakresie uzyskania profesjonalnej pomocy prawnej.

Jednocześnie należy nadmienić, że powyższe stanowisko jest jedynie opinią i nie może być uznane za wiążące.

O dokumencie
Ministerstwo Sprawiedliwości | Wprowadzenie: Marta Milewska | Edytor: editousers
Data wytworzenia: 27.04.2018 | Data dodania: 27.04.2018 11:01 | Data ostatniej modyfikacji: 12.07.2018 09:18